Hướng dẫn cho nhân viên y tế về liệu pháp giảm cân

Hướng dẫn cho nhân viên y tế về liệu pháp giảm cân

Béo phì được công nhận trên toàn thế giới là bệnh lý mạn tính, phức tạp và hay tăng cân trở lại.1 Do tính chất đa yếu tố của nó, việc điều trị béo phì đòi hỏi tiếp cận dựa trên bằng chứng. Điều trị béo phì nhằm mục đích giảm cân và ngăn ngừa các biến chứng, đồng thời hỗ trợ tinh thần của người bệnh và giúp họ vượt qua sự kỳ thị về cân nặng. Hướng dẫn này nhằm mục đích giúp các nhân viên y tế hiểu thêm về hiệu quả và những hạn chế của ba phương pháp chính điều trị bệnh béo phì. Bằng cách tìm hiểu về các phương pháp này, nhân viên y tế có thể tiếp cận điều trị bệnh béo phì toàn diện và tổng thể.

 

Mục tiêu liệu pháp giảm cân:

Các mục tiêu chính trong quản lý béo phì là:

  • Ngăn ngừa các biến chứng bằng cách giữ cho người bệnh ở trạng thái cân bằng chuyển hóa (nếu có thể)2.
  • Điều trị các biến chứng nếu đã xuất hiện 2
  • Giảm sự kỳ thị2
  • Khôi phục chất lượng cuộc sống cho người bệnh, tạo dựng sự tích cực về hình ảnh và tâm lý cho người bệnh2

Hiện nay có rất nhiều hướng dẫn quản lý béo phì đã công bố bao gồm các khuyến cáo về ba liệu pháp điều trị: thay đổi lối sống, điều trị bằng thuốc và phẫu thuật giảm cân. Mỗi phương pháp có thể mang lại các hiệu quả giảm cân khác nhau3.

Những lợi ích sức khỏe của liệu pháp giảm cân

Giảm cân thành công mang lại rất nhiều lợi ích cho sức khỏe:

  • Phòng ngừa các biến chứng của béo phì (bệnh lý tim mạch, tăng huyết áp và đái tháo đường típ 2)⁴. Giảm cân có thể ngăn ngừa hàng loạt các biến chứng liên quan đến béo phì. Có mối tương quan tuyến tính giữa giảm cân với việc cải thiện các yếu tố nguy cơ tim mạch gồm huyết áp, triglycerides và HDL cholesterol2. Việc giảm cân thành công và bền vững có thể làm thoái lui bệnh ở 5 - 15% bệnh nhân đái tháo đường mới được chẩn đoán2. Đọc thêm về các lợi ích của giảm cân với sức khỏe.
  • Làm giảm các nguy cơ sức khỏe liên quan tới béo phì: một số biến chứng liên quan đến béo phì bao gồm thoái hóa khớp, hội chứng ngừng thở khi ngủ và hen . Giảm cân làm giảm áp lực tác động lên các khớp ở những người bị thoái hóa khớp, giảm áp lực đường thở ở người bệnh hen cũng như hội chứng ngừng thở khi ngủ
  • Cải thiện chất lượng cuộc sống: các phương pháp được sử dụng để đánh giá chất lượng cuộc sống ở người bệnh béo phì bao gồm chỉ số DALY (disability-adjusted life years) số năm sống ảnh hưởng theo mức độ bệnh tật. Đặc biệt, duy trì việc giảm cân đã được chứng minh giúp cải thiện rõ rệt các chỉ số đánh giá chất lượng cuộc sống5.

Thay đổi lối sống


Phạm vi áp dụng

  

  • Biện pháp nền tảng trong điều trị béo phì: là can thiệp thay đổi lối sống. Đây nên là lựa chọn đầu tay cho tất cả người bệnh béo phì. Điều quan trọng là thay đổi lối sống phải luôn bao gồm trong bất kỳ phương pháp can thiệp giảm cân nào.2
  • BMI kg/m2: Biện pháp thay đổi lối sống để giảm cân được khuyến cáo cho tất cả người bệnh béo phì có BMI ≥ 25 kg/m2

Hiệu quả

  • Trong nhiều nghiên cứu khác nhau, thay đổi lối sống, bao gồm cả chế độ ăn ít calo đã cho thấy hiệu quả giảm 3-8% cân nặng.6,7

Các biện pháp thay đổi lối sống

Thay đổi lối sống bao gồm ba thành phần chính:

  • Thay đổi chế độ ăn: thường là chế độ ăn giảm calo. Hiện có rất nhiều chế độ ăn kiêng khác nhau, như chế độ ăn ít carbonhydrate, chế độ ăn có lượng đường thấp, ít chất béo hoặc chế độ ăn Địa Trung Hải.5
  • Tăng cường hoạt động thể lực: thực hiện các bài tập thể dục aerobic thường xuyên và/hoặc các bài tập kháng lực, tăng sức mạnh.5
  • Thay đổi hành vi: nhằm mục tiêu thay đổi các thói quen sinh hoạt, tự giám sát và thiết lập mục tiêu. Điều này có thể bao gồm biện pháp hành vi – nhận thức với bệnh béo phì để tạo điều kiện thay đổi suy nghĩ về bệnh.

Cơ chế tác động của biện pháp can thiệp lối sống

Điều chỉnh chế độ ăn uống dựa trên việc cắt giảm calo từ các nguồn thực phẩm và giúp người bệnh giảm cân do cắt giảm năng lượng. Khi đó cơ thể sẽ sử dụng chất béo dự trữ trong gan và các mô mỡ thay vì lấy từ thức ăn do đó giúp giảm cân.

Tăng cường hoạt động thể lực cũng góp phần làm tiêu hao calo. Tập thể dục thường xuyên có thể giúp giảm huyết áp và rối loạn lipid máu – những yếu tố nguy cơ liên quan đến béo phì. Tuy nhiên, nếu chỉ có hoạt động thể lực mà không cắt giảm lượng calo thì hiệu quả hạn chế trong việc giảm cân. Do đó tốt nhất nên kết hợp cả hai phương pháp này.

Biện pháp thay đổi hành vi bằng cách đặt ra các mục tiêu thực tế và người bệnh tự giám sát. Trái ngược với những nhận định trước đây của chúng ta về phương pháp này, đây là cách tiếp cận toàn diện công nhận rằng nhiều yếu tố ngoài hành vi góp phần gây ra béo phì còn có các yếu tố di truyền và sự thay đổi các hormone. Đây là lý do giải thích cho biện pháp hành vi thiết lập các mục tiêu thực tế, và khả thi trong phạm vi cụ thể5. Việc tự giám sát thường xuyên có liên quan giảm cân ngắn hạn cũng như dài hạn và điều này có thể kết hợp với biện pháp thay đổi hành vi5. Điều quan trọng là thông qua việc thay đổi nhận thức, các yếu tố tâm lý có thể được thay đổi để người bệnh khắc phục thói quen ăn uống không lành mạnh5.

Những hạn chế chính

  • Người bệnh kém tuân thủ điều trị: thay đổi lối sống để giảm cân thực sự là một thử thách. Sự kết hợp các yếu tố tâm lý, sinh lý, và kinh tế xã hội làm cho việc thay đổi lâu dài các thói quen là rất khó. Các nhân viên y tế cho biết thường rất khó để bắt đầu thảo luận về thay đổi lối sống, trong đó rào cản chính là hạn chế về thời gian1.
  • Tăng cân trở lại: các biện pháp can thiệp lối sống không phải lúc nào cũng đủ để duy trì việc giảm cân8,9. Trên thực tế, các nghiên cứu cho thấy về lâu dài sau khi can thiệp giảm cân bệnh nhân có xu hướng tăng cân trở lại thậm chí là tăng hơn mức cân nặng ban đầu. Mann và cộng sự (2007) đã có các thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên đánh giá trên bệnh nhân thực hiện chế độ ăn kiêng hạn chế calo. Kết quả cho thấy về lâu dài 1/3 - 2/3 số bệnh nhân này đã tăng cân nhiều hơn cả mức giảm ban đầu8.

Tìm hiểu thêm về những khó khăn khi thực hiện chế độ ăn kiêng, truy cập Tại sao chế độ ăn kiêng không hiệu quả?”.

Hướng dẫn thêm

Để biết thêm hướng dẫn về Liệu pháp thay đổi lối sống, xem trang 91  Hướng dẫn của Hiệp hội các nhà Nội tiết Hoa Kỳ/Trường môn Nội tiết Hoa Kỳ (AACE/ACE (2016)).

Bạn có thể tải xuống hướng dẫn thực hành từng bước trong điều trị béo phì ở người trưởng thành và trẻ em bằng cách nhấn vào nút Tải xuống

Điều trị bằng thuốc

Phạm vi áp dụng

  • BMI kg/m2: chỉ định dùng thuốc được cân nhắc ở người bệnh có BMI ≥ 30 kg/m2 hoặc ≥ 27 kg/m2 và đã có các biến chứng liên quan đến béo phì nếu biện pháp thay đổi lối sống không đủ để mang lại hiệu quả lâm sàng cho người bệnh.3
  • Quản lý béo phì toàn diện: điều trị bằng thuốc nên được coi là một phần của chiến lược toàn diện trong quản lý béo phì. 4
  • Sau phẫu thuật giảm cân: Các thuốc điều trị béo phì có vai trò nhất định sau phẫu thuật giảm cân. 10 – 20% số bệnh nhân sẽ tăng trở lại toàn bộ số cân mà họ đã giảm sau khi phẫu thuật giảm cân. 10 Trong những trường hợp này, điều trị bằng thuốc được khuyến cáo cho những bệnh nhân bị tăng cân trở lại sau phẫu thuật giảm cân. 11

Hiệu quả

Các thuốc điều trị béo phì có nhiều cơ chế tác động khác nhau và nhiều nhóm khác nhau, chúng có thể giúp giảm 3% -9% trọng lượng cơ thể.12

Các lợi ích của điều trị béo phì bằng thuốc gồm:

  • Duy trì tuân thủ biện pháp thay đổi lối sống: quản lý béo phì bằng thuốc là một biện pháp hỗ trợ hữu ích giúp bệnh nhân duy trì việc thay đổi lối sống và đạt được cân nặng khỏe mạnh hơn.4
  • Giảm nguy sức khỏe liên quan đến béo phì: các thuốc điều trị hỗ trợ có thể giúp tăng khả năng giảm cân Điều này dẫn tới làm giảm nguy cơ mắc các vấn đề sức khỏe liên quan đến cân nặng như thoái hóa khớp và hội chứng ngừng thở khi ngủ.2
  • Cải thiện chất lượng cuộc sống: Phương pháp điều trị bằng thuốc đã được chứng minh là giảm số năm sống ảnh hưởng theo mức độ tàn tật, do đó cải thiện chất lượng sống.4 Điều này cho thấy duy trì giảm cân bền vững giúp cải thiện rõ rệt chất lượng sống.4

Các loại thuốc điều trị béo phì 

Các thuốc điều trị béo phì có thể chia thành hai nhóm: thuốc không kê đơn và thuốc kê đơn. Cả hai loại đều có tiềm năng điều trị nhưng mức độ hiệu quả khác nhau.

Các thực phẩm chức năng giúp giảm cân không cần kê đơn

Một số thực phẩm hỗ trợ không cần kê đơn được cho là có tác dụng giảm cân, tuy nhiên, bằng chứng rõ ràng để chứng minh hiệu quả giảm cân của chúng là rất ít. Ở nhiều quốc gia, các sản phẩm thảo dược được phân loại dưới dạng thực phẩm chức năng và do đó không phải kiểm nghiệm hay đánh giá tác dụng theo quy định dẫn tới rủi ro cho sức khỏe người sử dụng.

Các thuốc giảm cân cần kê đơn

Các thuốc giảm cân kê đơn chỉ được phép sử dụng khi được nhân viên y tế được đào tạo chuyên môn kê đơn.

Các loại thuốc giảm cân kê đơn khác nhau chứa các hoạt chất khác nhau .Do đó, hiệu quả cũng khác nhau. Các nghiên cứu cho thấy sử dụng thuốc giảm cân kê đơn có thể giúp giảm từ 3% - 9% trọng lượng cơ thể.12 Một số các nghiên cứu khác cũng chỉ ra rằng khoảng 6% -20% người bệnh dùng thuốc giảm cân kê đơn kết hợp với thay đổi lối sống đều giảm được 10% hoặc hơn trọng lượng cơ thể ban đầu và duy trì được mức giảm cân này.13 Điều này nhấn mạnh vai trò của việc sử dụng thuốc điều trị giúp tăng cường giảm cân hoặc ngăn ngừa tăng cân trở lại sau giảm cân cùng với can thiệp lối sống.13

Cơ chế tác động của thuốc giảm cân

Các thuốc điều trị béo phì có thể tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương gây giảm cảm giác thèm ăn hoặc tác động ngoại vi bằng cách ức chế sự hấp thu chất béo từ đường tiêu hóa.14

Những hạn chế chính

Thuốc không thể thay thế vai trò mấu chốt của thay đổi lối sống như hoạt động thể chất thường xuyên hoặc thói quen ăn uống lành mạnh. Các thuốc giảm cân kê đơn kết hợp với điều chỉnh lối sống đã cho thấy hiệu quả giảm cân có ý nghĩa về mặt lâm sàngDo đó khuyến cáo nên kết hợp các phương pháp này.13 Điều quan trọng nữa là phải xem xét các tác dụng không mong muốn của thuốc kê đơn và phân tích kỹ những nguy cơ và lợi ích trước khi kê đơn. Phương pháp điều trị béo phì tốt nhất luôn phải mang tính toàn diện và cân nhắc đến nhu cầu của người bệnh.

Hướng dẫn thêm

Để biết thêm hướng dẫn về Các lựa chọn điều trị bằng thuốc hãy xem trang 102 của Hướng dẫn AACE/ACE (2016) Phẫu thuật giảm cân

VN22OB00017

  • Nguồn tham khảo

    1. Caterson I.D., Alfadda A.A., Auerbach P. et al. Gaps to bridge: Misalignment between perception, reality and actions in obesity. Diabetes Obes Metab. 2019; 21:1914-1924.

    2. Durrer Schutz D., Busetto L., Dicker D., et al. European Practical and Patient-Centred Guidelines for Adult Obesity Management in Primary Care. Obes Facts. 2019;12:40–66.

    3. Garvey W.T., Mechanick J.I., Brett E.M., et al. American Association of Clinical Endocrinologists and American College of Endocrinology Comprehensive Clinical Practice Guidelines for Medical Care of Patients with Obesity. Endocr Pract. 2016;22(Suppl 3):1–203.

    4. Yumuk V., Tsigos C., Fried M., et al. European Guidelines for Obesity Management in Adults. Obesity Facts. 2015;8:402–424.

    5. Wadden T., Webb V., Moran C., Bailer B. Lifestyle Modification for Obesity. Circulation. 2012;125(9):1157-1170.

    6. Johns D., Hartmann-Boyce J., Jebb S.A., et al. Diet or Exercise Interventions vs. Combined Behavioral Weight Management Programs: A Systematic Review and Meta-Analysis of Direct Comparisons. J Acad Nutr Diet. 2014;114:1557–1568.

    7. Wharton S, Lau D, Vallis M, Sharma A, Biertho L, Campbell-Scherer D et al. Obesity in adults: a clinical practice guideline. Canadian Medical Association Journal. 2020;192(31):E875-E891.

    8. Mann T., Tomiyama A.J., Westling E., et al. Medicare's search for effective obesity treatments: diets are not the answer. Am Psychol. 2007;62:220–233.

    9. Jensen M.D., Ryan D.H., Apovian C.M., et al. 2013 AHA/ACC/TOS guideline for the management of overweight and obesity in adults: A report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Practice Guidelines and The Obesity Society. Circulation. 2014;129:S102–138.

    10. Rye P., Modi R., Cawsey S., et al. Efficacy of high-dose liraglutide as an adjunct for weight loss in patients with prior bariatric surgery. Obesity Surgery. 2018;28:3553–3558.

    11. Busetto L., Dicker D., Azran C., et al. Practical Recommendations of the Obesity Management Task Force of the European Association for the Study of Obesity for the Post-Bariatric Surgery Medical Management. Obesity Facts. 2017;10:597–632.

    12. Kushner R. Weight Loss Strategies for Treatment of Obesity: Lifestyle Management and Pharmacotherapy. Prog Cardiovasc Dis. 2018;61:246­–252.

    13. Yanovski S., Yanovski J. Long-term Drug Treatment for Obesity. JAMA. 2014;311(1):74.

    14. Li M. and Cheung B.M. Pharmacotherapy for obesity. Br J Clin Pharmacol. 2009;68:804–810.

    15. American Society for Metabolic and Bariatric Surgery (ASMBS) website. Bariatric surgery procedures. Available at: https://asmbs.org/patients/bariatric-surgery-procedures. Last accessed: May 2021.

    16. Courcoulas A., Christian N., Belle S., et al. Weight change and health outcomes at 3 years after bariatric surgery among individuals with severe obesity. JAMA. 2013;310:2416–25.

    17. Berry M., Urrutia, Lamoza P., et al. Sleeve Gastrectomy Outcomes in Patients with BMI Between 30 and 35–3 Years of Follow-Up. Obes Surg. 2018;28:649–55.

    18. Magro D., Geloneze B., Delfini R., Pareja B., Callejas F., Pareja J. Long-term Weight Regain after Gastric Bypass: A 5-year Prospective Study. Obesity Surgery. 2008;18(6):648-651.

    19. Cooper T., Simmons E., Webb K., Burns J., Kushner R. Trends in Weight Regain Following Roux-en-Y Gastric Bypass (RYGB) Bariatric Surgery. Obesity Surgery. 2015;25(8):1474-1481.

    20. Wolfe B., Kvach E., Eckel R. Treatment of Obesity. Circulation Research. 2016;118(11):1844-1855.

    21. Kassir R., Debs T., Blanc P., et al. Complications of bariatric surgery: Presentation and emergency management. International Journal of Surgery. 2016;27:77-81.

Thông tin này có hữu ích cho bạn không?

Những bài viết liên quan

Điều trị

Điều trị

Đọc thêm về tiếp cận đa chiều để điều trị béo phì, bao gồm thay đổi lối sống, điều trị bằng thuốc và phẫu thuật giảm cân

Hướng dẫn

Hướng dẫn

Khám phá những hướng dẫn điều trị béo phì và khuyến cáo xử trí cân nặng

CÁCH TIẾP CẬN TOÀN DIỆN ĐỂ QUẢN LÝ BÉO PHÌ

CÁCH TIẾP CẬN TOÀN DIỆN ĐỂ QUẢN LÝ BÉO PHÌ

Trong lĩnh vực quản lý béo phì, phương pháp điều trị số 1 khuyến cáo cho những người đang cố gắng giảm cân là thực hiện chế độ ăn kiêng. Vậy tại sao chế độ ăn kiêng lại không hiệu quả? Cùng xem những thông tin mới nhất từ ​​Tiến sỹ Sean Wharton về tầm quan trọng của phương pháp tiếp cận toàn diện trên cơ sở sinh học.