Chẩn đoán béo phì

Bài viết của Matthias Bluher 

Viện nghiên cứu chuyển hóa, béo phì và mạch máu Helmholtz (HI-MAG) trực thuộc Helmholtz Zentrum Munchen tại Đại học Leipzig và 

Bệnh viện Đại học Leipzig, Đức và 

Trung tâm béo phì tại Khoa Y III – Nội tiết, Thận học, Thấp khớp, Đại học Leipzig, Leipzig, Đức 

Xung đột lợi ích

MB nhận được danh hiệu cố vấn và diễn giả  của Amgen, Astra Zeneca, Bayer Boehringer – Ingelheim, Lilly, Novo Nordisk, Novartis và Sanofi 

Địa chỉ liên hệ: 

Đại học Leipzig 

Khoa III – Nội tiết, Thận học, Thấp khớp 

Liebigstr. 20

D-04103 Leipzig 

Điện thoại: (+49) 341-97-15984 

Fax: (+49) 341-97-22439 

Email: bluma@medizin.uni-leipzig.de 

Chẩn đoán béo phì

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), béo phì được định nghĩa là “tích tụ chất béo bất thường hoặc quá mức gây nguy hiểm cho sức khỏe”. Ngược lại với quan điểm cho rằng béo phì chỉ là một yếu tố nguy cơ của bệnh tật, Liên đoàn Béo phì thế giới nhận định béo phì như một bệnh mạn tính tái phát. 

 Trong các hướng dẫn hiện hành, chẩn đoán béo phì và đưa ra các quyết định điều trị được dựa trên chỉ số khối cơ thể (BMI) ≥ 30 kg/m², mặc dù BMI không có khả năng dự đoán chính xác nguy cơ tim mạch – chuyển hóa hoặc để xác định khối lượng mỡ bụng tổng thể và trung tâm. Ở bất kỳ chỉ số BMI nhất định nào, sự thay đổi của các bệnh đi kèm và các yếu tố nguy cơ sức khỏe là cao đáng kể.

Các nguyên nhân của bệnh béo phì rất phức tạp

Béo phì có thể được coi là hệ quả của sự tương tác của các yếu tố gây bệnh khác nhau. Các yếu tố gây bệnh bao gồm yếu tố sinh học (ví dụ: tuổi, giới tính, di truyền), xã hội (ví dụ: nơi làm việc, phương thức di chuyển), thay đổi hành vi (ví dụ: gia đình, văn hóa ăn uống, bạn bè) và các yếu tố môi trường (ví dụ: sự sẵn có và khả năng tiếp cận đối với thực phẩm giàu năng lượng, yêu cầu vận động thể lực ở mức thấp). Trong đó, một số yếu tố không thể tự thay đổi được, điều này góp phần khẳng định quan điểm rằng, béo phì là một căn bệnh chứ không chỉ là một tinh trạng được ghi nhận. Các yếu tố này kết hợp với nhau và có thể thúc đẩy tăng cân và duy trì chỉ số BMI cao hơn, bất chấp những nỗ lực để giảm cân đang được thực hiện. Việc nhận định béo phì là một căn bệnh sẽ có tác động mạnh mẽ đến từng cá nhân về mặt cải thiện lòng tự trọng và giảm kỳ thị, bên cạnh đó có tác động sâu rộng hơn trong xã hội nhằm nâng cao nhận thức của các chuyên gia chăm sóc sức khỏe cũng như các chính trị gia.

Chẩn đoán béo phì

Trước tiên, các chuyên gia chăm sóc sức khỏe tiến hành hỏi những người bị béo phì về nguyên nhân gây nên và các yếu tố về lối sống (Hình 1) có thể gây tăng trọng lượng cơ thể một cách tiêu cực và sẽ thực hiện việc kiểm tra sức khỏe bao gồm đo các thông số và các xét nghiệm máu.

Đánh giá tiền sử gia đình và lịch sử về tinh trạng sức khỏe. Vì béo phì được coi là một căn bệnh di truyền nên những người mắc bệnh béo phì sẽ được hỏi về trọng lượng cơ thể của bố mẹ, anh chị em và những người thân khác trong gia đình. Ngoài ra, việc đánh giá về tinh trạng cân nặng của cơ thể, nỗ lực giảm cân và sự thành công, hoạt động thể chất và những thói quen tập luyện, cách ăn uống, kiểm soát cảm giác no và thèm ăn, việc dùng thuốc, mức độ căng thẳng, giấc ngủ và cách làm việc.

Kiểm tra thể chất. Bên cạnh việc đo và đánh giá trọng lượng cơ thể, chiều cao, vòng eo và vòng hông, nhịp tim, huyết áp và nhiệt độ cơ thể, chức năng của tim, phổi, bụng và khớp cũng được kiểm tra. Với dữ liệu cân nặng và chiều cao, có thể tính được chỉ số BMI để chẩn đoán xác định béo phì và từ đó phân tầng điều trị.

Chỉ số BMI nên được kiểm tra ít nhất mỗi năm một lần để xác định các nguy cơ sức khỏe tổng thể, xác định các mục tiêu điều trị và đề ra các chiến lược giảm cân.

Sự phân bố mỡ ở vùng trung tâm của cơ thể – có liên quan đến tăng nguy cơ mắc bệnh tim – chuyển hóa – có thể được ước tính bằng chu vi vòng eo. Vòng eo trên 88cm ở nữ giới và trên 102 cm ở nam giới sẽ làm tăng nguy cơ này. Dựa trên việc thăm khám sức khỏe này, các xét nghiệm khác như siêu âm hay điện tâm đồ có thể được khuyến nghị để thực hiện.

Cấu tạo cơ thể. Chỉ số BMI cao hơn có thể gây nhầm lẫn ở những người có khối lượng cơ lớn. Do đó, thành phần cơ thể – thành phần chất béo, khối cơ và nước, được đánh giá bằng các phân tích trở kháng sinh học hoặc phép đo hấp thụ tia X kép. Những phân tích này có thể đưa ra hướng dẫn quan trọng cho các loại can thiệp giảm cân vì mục tiêu điều trị để giảm khối lượng chất béo là quan trọng hơn so với tổng khối lượng cơ thể.

Xét nghiệm máu. Xét nghiệm máu nên được thực hiện trong lần thăm khám đầu tiên để đánh giá các rối loạn nội tiết có thể gây béo phì bao gồm suy chức năng tuyến giáp và cường chức năng vỏ thượng thận. Ngoài ra, cần làm xét nghiệm máu để chẩn đoán các bệnh lý khác liên quan đến béo phì hoặc các yếu tố nguy cơ, do đó cần thực hiện các thông số về chuyển hóa lipid và glucose, tình trạng viêm mạn tính cũng như xét nghiệm chức năng gan và thận.

Xác định mức độ nghiêm trọng của bệnh béo phì

Ở một số người, béo phì có thể không gây ra bất kỳ suy yếu nào về sức khỏe, trong khi ở những người khác, nó có thể gây ra các vấn đề chuyển hóa (ví dụ: bệnh đái tháo đường týp 2, rối loạn lipid máu, bệnh gan nhiễm mỡ), bệnh tim mạch (ví dụ: tăng huyết áp, nhồi máu cơ tim, đột quỵ), viêm xương khớp, đau lưng, hen phế quản , trầm cảm, suy giảm nhận thức và thậm chí là một số loại ung thư (ví dụ: vú, buồng trứng, tuyến tiền liệt, gan, thận, đại tràng).

BMI và chu vi vòng eo không phải lúc nào cũng phản ánh kết quả sức khỏe bất lợi liên quan đến béo phì và Hệ thống phân loại bệnh béo phì Edmonton (EOSS) đã được phát triển như một hệ thống với 5 giai đoạn, có tính đến các suy giảm chuyển hóa, thể chất và tâm lý (Hình 2). Hệ thống này nhằm giải quyết nhu cầu về cá thể hóa khái niệm về béo phì và cải thiện các quyết định điều trị.

 

 

Giai đoạn 0

Giai đoạn 01

Giai đoạn 02

Giai đoạn 03

Giai đoạn 04

Y khoa

Không

Yếu tố nguy cơ tiền lâm sang

Kèm theo

Tổn thương tạng giai đoạn cuối

Giai đoạn cuối

Tâm thần

Không

Nhẹ

Trung binh

Nặng

Giai đoạn cuối

Chức năng

Không

Nhẹ

Trung bình

Nặng

Giai đoạn cuối

Tóm lược

Chẩn đoán béo phì một cách kĩ lưỡng là điều kiện tiên quyết, quan trọng nhất để xác định xem một người có tinh trạng béo phì nên giảm bao nhiêu cân, cùng với việc ghi nhận tình trạng sức khỏe hoặc các nguy cơ hiện hữu. Khi chẩn đoán béo phì cần xác định nguyên nhân béo phì của từng cá nhân và hướng đến các quyết định điều trị. 

Điều này có giá trị cho bạn không?

Những bài viết liên quan

Các hướng dẫn y tế trong liệu pháp giảm cân

Các hướng dẫn y tế trong liệu pháp giảm cân

Béo phì được công nhận trên toàn thế giới là bệnh lý mạn tính, phức tạp và hay tái phát1. Do tính chất đa yếu tố của nó, việc điều trị béo phì đòi hỏi một cách tiếp cận quản lý dựa trên bằng chứng. Phương pháp giảm cân hiệu quả nhằm mục đích điều […]