Tác động tiêu cực của COVID-19 và những biện pháp phòng ngừa có liên quan tới nguy cơ tim mạch – chuyển hóa

Bài viết của Tiến sĩ, Bác sĩ y khoa Soo Lim
Khoa Nội, Bệnh viện Đại học Quốc gia Bundang, Seoul
Đại học Y khoa, Đại học Quốc gia Seoul, Seongnam, Hàn Quốc

**Địa chỉ thư tín:

Giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ  y khoa Soo Lim, Khoa Nội, Đại học Y khoa, Đại học Quốc gia Seoul, Bệnh viện Đại học Quốc gia Bundang, Seoul, Seongnam, Hàn Quốc, 82, Gumi-ro, 173 Beon-gil, Bundang-gu, Seongnam 13620, Hàn Quốc 

E-mail: limsoo@snu.ac.kr, 

Điện thoại: + 82-31-787-7035; Fax: +82-31-787-4051 

Các hạn chế được đưa ra để đối phó với đại dịch COVID-19, chẳng hạn như hướng dẫn mọi người không ra ngoài và đóng cửa các cơ sở tập thể dục, có thể đã góp phần tạo nên lối sống ít vận động và chế độ ăn uống không lành mạnh, từ đó làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch – chuyển hóa.

Nhóm của chúng tôi đã điều tra tác động của COVID-19 và các biện pháp phòng ngừa có liên quan tới các yếu tố nguy cơ tim mạch – chuyển hóa ở Hàn Quốc và nhận thấy các biện pháp phòng ngừa chống lại sự bùng phát COVID-19 đã dẫn đến một loạt các vấn đề khác.1

Chúng tôi đã thực hiện một nghiên cứu quan sát hồi cứu sử dụng dữ liệu từ 1485 bệnh nhân có độ tuổi trung bình 61.8 ± 11.7 tuổi đã đến khám tại bệnh viện đại học ở Hàn Quốc ít nhất 2 lần mỗi năm trong 4 năm qua và so sánh những thay đổi về các yếu tố tim mạch – chuyển hóa từ khi bùng phát đại dịch COVID-19 (2019-2020) với những thay đổi về dữ liệu được ghi nhận tại cùng thời điểm đó hàng năm trong các mùa trước đó từ 2016-2019.

Trong suốt đại dịch COVID-19, hội chứng chuyển hóa đã trở nên trầm trọng hơn ở 21% số bệnh nhân so với năm trước. Chỉ số khối cơ thể đã tăng 0.09 ± 1.16 kg/m² trong giai đoạn đại dịch 2019-2020, trong khi giảm -0.39 ± 3.03 kg/m² trong giai đoạn 2018-2019 và -0.34 ± 2.18 kg/m² trong giai đoạn 2017-2018 (giá trị p < 0.005). Huyết áp tâm thu tăng và tình trạng lipid cũng đã xấu đi trong thời kỳ đại dịch so với những năm trước. Trong nghiên cứu của chúng tôi, điểm Framingham khi sử dụng để đánh giá nguy cơ bệnh mạch vành cũng gia tăng đáng kể.1

Dữ liệu lớn trên điện thoại di động đã chỉ ra rằng các chính sách giãn cách xã hội đã làm giảm 38.1% sự vận động cá nhân trong cộng đồng ở Hàn Quốc trong tuần thứ 4 sau khi bùng phát COVID-19 (24/2-1/3/2020), so với giai đoạn trước khi ghi nhận trường hợp COVID-19 đầu tiên (9/1-22/1/2020). 

Các dữ liệu khác đã chỉ ra rằng các can thiệp y tế đối với cộng đồng như đóng cửa trường học, hướng dẫn mọi người ở nhà và tránh các hoạt động xã hội không cần thiết, đã có tác động hạn chế khả năng tiếp cận với việc lựa chọn thực phẩm lành mạnh. Các bữa ăn được giao phổ biến bao gồm pizza, gà rán, khoai tây chiên kiểu Pháp và các loại đồ uống có đường. Những thực phẩm này được ghi nhận dễ gây dị ứng nhiều hơn thực phẩm tự chế biến. Ăn nhiều thức ăn nhanh và các loại đồ uống có đường có liên quan đến tăng nguy cơ béo phì, hội chứng chuyển hóa và bệnh đái tháo đường týp 2.

Chúng tôi biết rằng những quan sát từ nghiên cứu của chúng tôi ở Hàn Quốc cũng có thể được ghi nhận ở nhiều nơi khác trên thế giới. Để ngăn chặn sự lây lan của COVID-19, nhiều quốc gia đã thực hiện việc đóng cửa các trường học, thư viện, trung tâm thể thao và các cơ sở công cộng khác. Yêu cầu giãn cách xã hội từ 1m-2m đã được áp dụng, cùng với yêu cầu ở trong nhà trừ khi đi làm là không thể tránh khỏi.

Theo Báo cáo di chuyển cộng đồng do Google công bố (https://www.google.com/covid19/mobility/?hl=en-GB), xu hướng di chuyển đã giảm đi ở nhiều quốc gia trong thời kỳ đại dịch và một cuộc khảo sát được báo cáo gần đây cũng xác nhận rằng mọi người đã gia tăng mức cân nặng khi dành nhiều thời gian hơn ở nhà. 

Trong khi đại dịch có thể gây nên sự gián đoạn kinh tế và khó khăn về tài chính làm hạn chế khả năng được tiếp cận với thực phẩm lành mạnh hơn, thì tinh trạng gia tăng xem TV, sử dụng internet bao gồm mạng xã hội và trò chơi trực tuyến thay vì tham gia các hoạt động ngoài trời, cũng được ghi nhận là có tác động có hại đến chế độ ăn uống.

Ngoài ra, COVID-19 cũng đã có tác động tiêu cực lên sức khỏe tâm thần. Nhiều người mang trong minh tâm lý đau khổ vì sợ bị lây nhiễm hoặc chết có thể dẫn đến tinh trạng viêm hệ thống.

Việc tiếp cận các phương tiện tập thể dục bị hạn chế và sự gián đoạn về giao tiếp giữa con người với nhau có thể làm gia tăng mức độ căng thẳng tâm lý. Mức độ căng thẳng có liên quan đến việc giải phóng các hormon căng thẳng như cortisol và catecholamin thông qua trục hạ đồi - tuyến yên - tuyến thượng thận. Nồng độ catecholamin gia tăng gây nên tác động tiêu cực đối với tim và hệ thống mạch máu.

Trạng thái trao đổi chất không được điều hòa dẫn đến sự hoạt hóa không thích hợp hệ thống renin - angiotensin, tăng sản xuất angiotensinogen – có thể tăng tới 30% lượng angiotensinogen trong hệ thống tuần hoàn, và tăng hoạt tính renin huyết tương, từ đó dẫn đến tăng huyết áp và suy giảm chuyển hóa glucose. 

Tính đến 23 tháng 3 năm 2021, 123.207.156 trường hợp mắc COVID-19 và 2.715.290 trường hợp tử vong đã được xác nhận (Số liệu thống kê về COVID-19 của Tổ chức Y tế Thế giới [https://covid19.who.int/]). Chúng ta biết rằng nó gây ra các triệu chứng nhẹ trong giai đoạn đầu nhưng có khả năng dẫn đến tinh trạng bệnh nặng, bao gồm hội chứng đáp ứng viêm hệ thống, hội chứng suy hô hấp cấp tính, suy đa tạng và tử vong.

Mặc dù những tác động của đại dịch này có thể chưa được nhận thấy trong ngắn hạn, nhưng chúng ta không thể bỏ qua tác động lâu dài của nó đối với nguy cơ tim mạch - chuyển hóa do các điều kiện căng thẳng về kinh tế xã hội kèm theo.

Một số nhóm nghiên cứu, bao gồm cả chúng tôi, đã báo cáo rằng các yếu tố như tuổi già, đái tháo đường, bệnh lý tim mạch, tăng huyết áp, hội chứng chuyển hóa và béo phì là những yếu tố nguy cơ dẫn đến tử vong và chúng tôi ghi nhận rằng sự giải phóng cytokine cao trong tình trạng hội chứng chuyển hóa có khả năng gây ra "cơn bão cytokine“ ở những người bị nhiễm SARS-CoV-2, có thể dẫn đến suy đa tạng.

Như vậy, chúng ta có thể thấy đại dịch COVID-19 sẽ gây ra tinh trạng bệnh tật nghiêm trọng hơn và tử vong mà nguyên nhân là do bệnh lý tim mạch và rối loạn chuyển hóa.

Đại dịch COVID-19 và các biện pháp phòng ngừa của nó đang gây ra tác động tiêu cực đến tình trạng tim mạch – chuyển hóa của những người bị suy giảm chuyển hóa trước đó. Điều này có nghĩa là đại dịch COVID-19 sẽ gây nên các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng hơn bằng cách gia tăng tỷ lệ mắc bệnh đi kèm và tử vong do đợt cấp của các rối loạn tim mạch và chuyển hóa.

Chúng ta cần đến các chính sách y tế công cộng mạnh mẽ hơn và các bác sĩ cần phải tập trung vào những bệnh nhân bị suy giảm chuyển hóa để ngăn ngừa các biến cố tim mạch bất lợi trong tương lai. Chính phủ và các tổ chức y tế phải thúc đẩy hoạt động thể chất, ăn uống lành mạnh với các bữa ăn được nấu tại nhà, và chăm sóc sức khỏe tâm thần trong những đợt đại dịch như vậy. Phương tiện truyền thông xã hội hoặc các chương trình hoạt động trên trang thông tin điện tử có thể cung cấp các công cụ thuận tiện nhằm hướng dẫn cho các bệnh nhân có lối sống lành mạnh. Việc đưa ra những tư vấn tích cực nhằm giúp những người bị rối loạn chuyển hóa đối phó lại với các rào cản tiếp cận lối sống lành mạnh cũng sẽ hữu ích trong tình huống nguy cấp này nếu chúng ta muốn giảm tác động gây tử vong của COVID-19. 

  • Nguồn tham khảo

    1.      Sohn M, Koo BK, Lim S, et al. Impact of COVID-19 and Associated Preventive Measures on Cardiometabolic Risk Factors in South Korea: An Observational Study. J Obes Metab Syndr. 2020. DOI: 10.21203/rs.3.rs-127499/v2.

    2.     Park IN, Yum HK. Stepwise Strategy of Social Distancing in Korea. J Korean Med Sci. 2020;35(28):e264.

    3.     Lim S, Lim H, Despres JP. Collateral Damage of the COVID-19 Pandemic on Nutritional Quality and Physical Activity: Perspective from South Korea. Obesity (Silver Spring). 2020;28(10):1788-1790.

    4.     Kim TH, Park Y, Myung J, et al. Food price trends in South Korea through time series analysis. Public Health. 2018;165:67-73.

    5.     Fleischhacker SE, Evenson KR, Rodriguez DA, Ammerman AS. A systematic review of fast food access studies. Obes Rev. 2011;12(5):e460-471.

    6.     Pereira MA, Kartashov AI, Ebbeling CB, et al.  Fast-food habits, weight gain, and insulin resistance (the CARDIA study): 15-year prospective analysis. Lancet. 2005;365(9453):36-42.

    7.     Duffey KJ, Gordon-Larsen P, Jacobs DR, Jr., et al. Differential associations of fast food and restaurant food consumption with 3-y change in body mass index: the Coronary Artery Risk Development in Young Adults Study. Am J Clin Nutr. 2007;85(1):201-208.

    8.     Stronger Social Distancing for 15 Days, Starting with the Government! : Ministry of Health and Welfare; 2020.

    9.     Zachary Z, Brianna F, Brianna L, et al. Self-quarantine and weight gain related risk factors during the COVID-19 pandemic. Obes Res Clin Pract. 2020;14(3):210-216.

    10.  Pearson N, Biddle SJ. Sedentary behavior and dietary intake in children, adolescents, and adults. A systematic review. Am J Prev Med. 2011;41(2):178-188.

    11.  Rajkumar RP. COVID-19 and mental health: A review of the existing literature. Asian J Psychiatr. 2020;52:102066.

    12.  Mattioli AV, Nasi M, Cocchi C, et al. COVID-19 outbreak: impact of the quarantine-induced stress on cardiovascular disease risk burden. Future Cardiol. 2020.

    13.  Stephens MA, Wand G. Stress and the HPA axis: role of glucocorticoids in alcohol dependence. Alcohol Res. 2012;34(4):468-483.

    14.  Mattioli AV, Sciomer S, Cocchi C, et al. Quarantine during COVID-19 outbreak: Changes in diet and physical activity increase the risk of cardiovascular disease. Nutr Metab Cardiovasc Dis. 2020;30(9):1409-1417.

    15.  Cabandugama PK, Gardner MJ, Sowers JR. The Renin Angiotensin Aldosterone System in Obesity and Hypertension: Roles in the Cardiorenal Metabolic Syndrome. Med Clin North Am. 2017;101(1):129-137.

    16.  Wu Z, McGoogan JM. Characteristics of and Important Lessons From the Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) Outbreak in China: Summary of a Report of 72314 Cases From the Chinese Center for Disease Control and Prevention. JAMA. 2020;323(13):1239-1242.

    17.  Mattioli AV, Ballerini Puviani M, Nasi M, et al. COVID-19 pandemic: the effects of quarantine on cardiovascular risk. Eur J Clin Nutr. 2020;74(6):852-855.

    18.  Michalakis K, Ilias I. SARS-CoV-2 infection and obesity: Common inflammatory and metabolic aspects. Diabetes Metab Syndr. 2020;14(4):469-471.

    19.  Zhou Y, Yang Q, Chi J, et al. Comorbidities and the risk of severe or fatal outcomes associated with coronavirus disease 2019: A systematic review and meta-analysis. Int J Infect Dis. 2020;99:47-56.

    20.  Lim S, Bae JH, Kwon HS, et al. COVID-19 and diabetes mellitus: from pathophysiology to clinical management. Nat Rev Endocrinol. 2021;17(1):11-30.

    21.  Lim S, Shin SM, Nam GE, et al. Proper Management of People with Obesity during the COVID-19 Pandemic. J Obes Metab Syndr. 2020;29(2):84-98.

    22. Patnode CD, Evans CV, Senger CA, et al. Behavioral Counseling to Promote a Healthful Diet and Physical Activity for Cardiovascular Disease Prevention in Adults Without Known Cardiovascular Disease Risk Factors: Updated Evidence Report and Systematic Review for the US Preventive Services Task Force. JAMA. 2017;318(2):175-193.

HQ21OB00125, Ngày phê duyệt: Tháng 6/ 2021

Thông tin này có hữu ích cho bạn không?

Những bài viết liên quan

Góc ban biên tập

Góc ban biên tập

Đọc bài báo từ các chuyên gia chăm sóc sức khỏe nhiều kinh nghiệm, như chuyên gia béo phì. Mỗi bài báo được phát triển bởi ban biên tập của chúng tôi từ những người có sức ảnh hưởng và nhằm mục tiêu hỗ trợ bạn trong xử trí bệnh nhân béo phì, bao gồm một loạt chủ đề và tin tức